www.homeopathisch.be

Inhoud

2011-02-11T16:55:00.001+01:00

Inleiding
- Inleiding
- De zes kenmerken van “pathological science”
Het ontstaan van homeopathie
Het similiaprincipe
- Het similiaprincipe
- Symptomen, symptomen, symptomen...
Verdunnen, verdunnen, verdunnen...
Verklaringen voor het succes van homeopathie
Op zoek naar erkenning
- Op zoek naar erkenning
- Het bewijs voor homeopathie
De weerlegging
- De weerlegging
- Zoektocht naar bewijzen
Homeopathie in de klas
Homeopathie, een pseudo-wetenschap
- Homeopathie, een pseudo-wetenschap
Met de hulp van:
- Bronnen
- Links

Inleiding

2011-02-11T16:52:00.000+01:00

De alternatieve geneeskunde is de laatste decennia aan een op opmars bezig. De alternatieve geneeskunde is “in”. Eigenlijk is het een raar begrip. “Alternatieve geneeskunde”. Er bestaat niet iets zoals alternatieve fysica, of alternatieve chemie, of alternatieve biologie. Net zoals er maar één fysica is, kan er maar één geneeskunde zijn, namelijk de geneeskunde die werkt, die mensen geneest, ziektes verslaat, pijn bestrijdt... Wat maakt deze alternatieve geneeskunde dan zo speciaal, anders dan de “klassieke” geneeskunde? We belichten een alternatieve geneeskunde waarvan de aanhang de laatste jaren sterk gestegen is: de homeopathie. We leggen uit wat homeopathie is, hoe homeopatische geneesmiddelen werken, waarop homeopaten zich baseren, enz...

[Lees verder...]

De zes kenmerken van “pathological science”

2011-02-11T16:50:00.000+01:00

We bestuderen of en in welke mate onderstaande 6 kenmerken van “pathological science” van toepassing zijn op de homeopathie. Deze kenmerken werden geformuleerd door de Nobelprijswinnaar chemie Irving Langmuir (1881 – 1957) [1]:

Het waargenomen effect is heel zwak, of wordt teweeggebracht door een nauwelijks te detecteren oorzaak. Er bestaat weinig verband tussen de intensiteit van de oorzaak en de grootte van het effect.
De grootte van het effect is steeds dicht bij de detectielimiet van de meest verfijnde apparatuur.
Ondanks evidente problemen worden de waarnemingen met extreem hoge nauwkeurigheid vastgesteld.
Verklaringen steunend op bekende wetenschap worden systematisch van de hand gewezen. De vooropgestelde verklaring is in tegenspraak met alle gevestigde theorieën.
Elke kritiek wordt met een ad hoc oplossing beantwoord.
Het aantal voorstanders stijgt indrukwekkend op korte tijd, soms tot 50% van de “vakgenoten”, maar even snel bekoelt de belangstelling weer.

We zoeken ook een antwoord op de vraag hoe de homeopathische wereld er vandaag de dag in slaagt om (een deel van) de samenleving te overtuigen van z’n heilzame werking. Eindigen zullen we doen met “homeopathie in de klas” waarbij we in het bijzonder aandacht besteden aan het belang van wetenschappelijke geletterdheid bij leerlingen om ze kritisch te laten staan tegenover pseudo-wetenschappen, met in het bijzonder de homeopathie. Starten doen we echter met wat geschiedenis. Hoe is de homeopathie (kunnen) ontstaan? Hoe is deze geneeswijze historisch gegroeid? Welke bewijzen overtuigden de gemeenschap?

[Lees verder...]

Samuel Hahnemann

2011-02-11T16:45:00.000+01:00

De homeopathie steunt op het “similiaprincipe”, het gelijke genezen door het gelijke. Ze wil met andere woorden de patiënt genezen met een stof waarvan de effecten bij een gezond persoon lijken op de symptomen van de patiënt. Iemand die verkouden is heeft bijvoorbeeld tranende ogen en een lopende neus. Maar ook het snijden van een ui veroorzaakt die symptomen. Een homeopaat zal in dit geval ui in verdunde vorm toedienen. Want volgens het similiaprincipe zal, doordat een ui dezelfde symptomen opwekt, een verdund uienpreparaat het afweersysteem van het lichaam op een gepaste wijze stimuleren. Zo zal ook een patiënt die bij een homeopaat klaagt over misselijkheid, een verdunning voorgeschreven krijgen van een middel dat braakneigingen veroorzaakt.

Zoals zo vaak ontstaan nieuwe ideeën omdat de tijd er rijp voor is, en zo’n 2 eeuwen geleden was de voedingsbodem waarop de homeopathie kon groeien aanwezig. De grondlegger van de homeopathie en het similiaprincipe is de Duitse arts Samuel Hahnemann (1755-1843). Hahnemann had heel wat kritiek op de geneeskundige methodes van z’n tijd. Volkomen terecht. Wegens het totale gebrek aan kennis over het belang van steriel werken was het waarschijnlijker dat iemand een ziekte of verwonding overleefde als een arts niets deed dan wanneer hij wel ingreep. De dokters van zijn tijd steunden op een oude Griekse theorie die een ziekte beschouwde als een onevenwicht tussen vier lichaamsvochten (bloed, slijm, zwarte en gele gal) en vier lichaamscondities (warm, koud, vochtig en droog). Als een patiënt bijvoorbeeld koorts (warmte) had, dan kwam dit door een teveel aan bloed omdat het gezicht vaak rood aangelopen was. De dokter voerde dan een aderlating uit zodat de patiënt kon afkoelen. Eenzelfde soort redeneringen maakten zweetkuren, braak- en laxeermiddelen en darmspoelingen tot de meest populaire geneeskundige methodes.

[Lees verder...]

Eerste experimenten

2011-02-11T16:42:00.000+01:00

Samuel Hahnemann ging op zoek naar efficiëntere, en minder drastische methodes om z’n patiënten te helpen. Bij één van zijn experimenten nam hij kinine in, een stof die toen bekend stond als een remedie tegen malaria. Hahnemann kreeg – naar eigen zeggen – koorts, een symptoom dat typisch is voor malaria. Na die ervaring formuleerde hij het similiaprincipe. Als kinine bij toediening aan een gezond persoon koorts opwekt, en als deze zelfde stof malaria en het bijhorende symptoom koorts bestrijdt, dan was het volgens Hahneman logisch dat elke andere stof die een symptoom opriep bij een gezond persoon gebruikt kon worden voor het bestrijden van dit symptoom bij een ziekte.

Z’n observaties omtrent kinine gaan in tegen alles wat we nu over de werking van deze stof weten. Kinine lokt geen koorts uit, maar bestrijdt ze juist. Een aantal artsen nam destijds de proef op de som, maar konden geen koorts waarnemen na inname van kinine. Haghnemann koorts was dus ofwel te wijten aan een overgevoeligheid van kinine, of aan een subjectief gevoel. (Koortsthermometers waren nog niet uitgevonden, dus het wel of niet maken van koorts was daardoor moeilijk objectief vast te stellen).

Hierin herkennen we duidelijk kenmerken die Langmuir geeft aan pathological science: het waargenomen effect (de koorts) is moeilijk vast te stellen. Er is geen duidelijk verband tussen de oorzaak (het innemen van kinine) en het effect (de koorts). De koorts kon een andere oorzaak kennen. Slecht op basis van één proefpersoon (Hahnemann zelf) wordt een oorzakelijk verband gelegd tussen de kinine en de koorts. Door een gebrek aan de koortsthermometer, is de grootte van het effect niet vast te stellen. Het is zelfs de vraag of de koorts zelf objectief zou kunnen worden vastgesteld. Ondanks deze evidente problemen twijfelt Hahnemann nauwelijks aan z’n waarnemingen. De experimenten van andere artsen worden volkomen genegeerd.

[Lees verder...]

Homeopathische Materia Medica

2011-02-11T16:39:00.001+01:00

Belangrijk om op te merken bij Hahnemanns experimenten is dat de medische wetenschap in die tijd nog in de kinderschoenen stond. Incubatietijd, bacteriën, virussen, pathogenen,… het was allemaal onbekend. Hahnemann kon onmogelijk weten dat malaria veroorzaakt werd door een parasiet in het bloed. Toch was hij weinig kritisch tegenover z’n eigen bevindingen, en trok hij overhaaste conclusies. Als kinine bij een gezond persoon koorts zou veroorzaken, waarom zou dan de werkzaamheid van kinine bij malaria op het veroorzaken van koorts berusten? En als dit bij een bepaalde ziekte wel zo was, waarom zou je dit werkingsprincipe dan een universele wet maken die geldt bij álle ziektes. En toch deed Hahnemann dit. Op basis van één waarneming voor één ziekte, veronderstelde hij dat zijn similiaprincipe voor alle ziektes gold, zonder ook maar één uitzondering.

Hahnemann voerde heel wat proeven uit. Hij diende stoffen toe aan proefpersonen, die in het kleinste detail alles wat ze voelden (alle symptomen) noteerden in een dagboek. Zo werden er pagina’s lange symptomen genoteerd zoals “de onweerstaanbare drang om te zingen, angst voor de toekomst, levensmoeheid, het gevoel dat het haar recht overeind staat in een werveling, tanden lijken gevoelloos en los bij het kauwen, enz…” Deze waarnemingen werden gecompileerd in de “Homeopathische Materia Medica”, en beschrijven voor elk van de geteste stoffen (nu al zo’n 2500) honderden tot duizenden symptomen. Dat de beschreven stoffen bepaalde symptomen kunnen veroorzaken, klinkt aannemelijk (sommige zijn zelfs giftig). Maar deze lijst van symptomen is niet betrouwbaar vanuit wetenschappelijk oogpunt. Statistisch gezien heb je een voldoend aantal proefpersonen (minimum enkele honderden, en het liefst enkele duizenden) nodig om geloofwaardige verbanden te leggen tussen de toegediende stof, en de symptomen. Voor de bijbel van de homeopathie is dit statisch basisprincipe met de voeten getreden. Zelfs tegenwoordig zijn de homeopaten tevreden met een experiment bij 1 tot maximaal 8 personen. Uit die lijvige lijst met stoffen en hun symptomen kunnen geen wetenschappelijke conclusies getrokken worden.

[Lees verder...]

Het vitalisme

2011-02-11T16:37:00.000+01:00

Het is bijna niet te geloven dat de homeopathie vandaag de dag Hahnemanns experimenten en conclusies nog steeds als een grote wetenschappelijke ontdekking naar voren schuiven. Het volledige principe van de homeopathie is nog steeds gesteund op de “bevindingen” van Hahnemann. Tweehonderd jaar na datum is er nog steeds niet één overtuigend argument die het similiaprincipe aannemelijk kan maken. Integen-deel, door de vooruitgang van de wetenschap en de geneeskunde is het similiaprincipe door de wetenschappelijke wereld naar de prullenbak verwezen. Van onze huidige kennis van het immuun-systeem is er niets dat dit principe ook maar de minste steun verschaft. Toch geloven homeopaten nog rotsvast in dit principe. Waarom? Omdat het een dogma is geworden. Het was al een dogma tweehonderd jaar geleden, en het is dit gebleven.

Het hoeft geen verbazing op te wekken dat de homeopathie 2 eeuwen geleden kon doorbreken. De snel toenemende populariteit van homeopathie wijst volgens Langmuir ook op pathological science. Door het gebrek aan medische kennis, en de falende geneeskunde in Hahnemanns tijd, werd een nieuwe techniek die genezing beloofde met open armen ontvangen. Het is ook aantrekkelijk in al z’n eenvoud. Het gelijke met het gelijke bestrijden, en zo het zelfgenezende vermogen van het lichaam stimuleren. De voorliefde voor het metafysische, vooral in Duitsland, versterkte de positie van de homeopathietheorie. Hahnemann was een aanhanger van het destijds populaire “vitalisme”, wat verklaart waarom hij het zelfgenezende vermogen van het lichaam als een spirituele niet-materiële levenskracht beschouwde. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat het aantal voorstanders indrukwekkend steeg op korte tijd. Hoewel de belangstelling daalde (vooral door de vooruitgang van de medische wetenschap), is vandaag de dag de aanhang opnieuw geleidelijk aan het stijgen. Volgens Langmuir daalt het aantal voorstanders van een pseudo-wetenschap snel en spectaculair, maar dit gebeurde niet in die mate bij de homeopathie. Hoewel een groot deel van de bevolking, ook vandaag de dag, sceptisch staat tegenover homeopathie, blijft de aanhang niet verwaarloosbaar. Maar liefst 12% van de Belgische bevolking heeft reeds een beroep gedaan op alternatieve geneeskunde (waarvan 6 % op homeopathie) [4]. Verontrustend is dat volgens het vooral het hoger opgeleide deel van de bevolking is dat in contact komt met homeopathie. Ook vele artsen en zelfs sommige professoren verdedigen met hand en tand deze alternatieve geneeskunde.

[Lees verder...]

Het similiaprincipe

2011-02-11T16:35:00.000+01:00

Ter verdediging van het similiaprincipe verwijzen homeopaten naar de overeenkomst met vaccinatie, waar ook het gelijke met het gelijke wordt bestreden. De vergelijking gaat echter niet op. Bij vaccinatie worden de ziekteverwekkers (in verzwakte vorm) toegediend, bij homeopathie enkel stoffen waarvan verondersteld wordt dat ze dezelfde symptomen veroorzaken. Vaccins behandelen trouwens geen ziektes, maar kunnen enkel als preventie toegediend worden opdat het lichaam antistoffen zou kunnen maken als reactie op de toegediende ziekteverwekkers. Verder is de hoeveelheid van de actieve stoffen in een vaccin véél groter dan bij homeopathische middelen (zie verder).

De meeste mensen aanvaarden dat ziekten bepaalde oorzaken hebben, en dus ook een bepaalde remedie vereisen. Maar niet volgens de homeopathie. Strikt genomen komt het begrip “ziekte” niet voor in een homeopathische behandeling, en ook van een echte diagnose is geen sprake. Het enige wat een goede homeopaat dient te doen, is de patiënt ondervragen. De patiënt lichamelijk onderzoeken wordt eigenlijk niet nodig geacht. De ondervraging levert een reeks symptomen op, en op basis daarvan wordt een remedie gekozen, nl. een middel dat dezelfde symptomen veroorzaakt. Bij elke reeks klachten, hoort een bepaald pilletje of drankje. Om welke ziekte het gaat, doet er helemaal niet toe.

[Lees verder...]

Symptomen, symptomen, symptomen...

2011-02-11T16:32:00.000+01:00

“Welke ziekte je hebt is onbelangrijk, enkel de symptomen tellen.” Het lijkt raar dat zoveel mensen overtuigd zijn van de werking van homeopathie op basis van deze zinsnede. Maar een herformulering van deze basisregel door de homeopaten slaagt er in al heel wat meer mensen te overtuigen: “We behandelen geen ziektes, maar zieken”. “We behandelen het individu in z’n totaliteit”, klinkt het vaak. Dit klinkt aantrekkelijk, want lichaam en geest zijn één, en geen enkel klassiek geschoolde arts zal de wisselwerking tussen lichaam en geest ontkennen. Toch komt hier een tegenstrijdigheid bovendrijven die geen enkele homeopaat voldoende kan verklaren. Want als elke behandeling individualistisch is, waarom kan iedereen in een homeopathische apotheek dan gewoon een middel tegen bvb. een verkoudheid kopen?

Twee verschillende ziektes die tot eenzelfde symptomenreeks leiden, worden behandeld met hetzelfde geneesmiddel, ook al kennen de ziektes 2 totaal verschillende oorzaken. Er bestaan bovendien ook vele, vaak tegenstrijdige systemen om een geschikte remedie te vinden. Er wordt wel eens gezegd dat er evenveel homeopathieën bestaan als homeopaten.

Zo is er onder homeopaten geen overeenstemming welke ziektes voor een homeopathische behandeling in aanmerking komen. Zo schrijft H.P. Maas (voormalig privaatdocent Homeopathische Geneesmiddelenleer aan de Vrije Universiteit van Amsterdam) in een VU Magazine van 1992: “Bij een acuut hartinfarct moet u de patiënt niet met homeopathie gaan behandelen. (…) Behalve bij een acuut hartinfarct biedt homeopathie bij shock, trombose, tuberculose, kanker, nekkramp, parasitaire infecties en andere ernstige ziekten ook geen soelaas.” Een ander voorbeeld is het boek “101 conseils pour se soigner par l’homeopathie” door Dr. Horvilleur die schrijft dat de homeopathie alle soorten ziektes geneest, op voorwaarde dat ze niet van organische of mentale aard zijn en ook niet gevaarlijk zijn. Met andere woorden, als je niet echt een dokter nodig hebt, kan je nog altijd bij een homeopaat terecht. Sommige homeopaten zijn er van overtuigd dat homeopathie elke ziekte kan genezen, maar toch zullen ze meestal bij ernstige ziektes ook een klassieke therapie gebruiken.

[Lees verder...]

Verdunnen, verdunnen, verdunnen...

2011-02-11T16:29:00.000+01:00

Homeopaten gaan er van uit dat een stof meer geneeskracht heeft naarmate de dosis kleiner is. Want een normale dosis zou de symptomen erger kunnen maken. Een sterk verdund middel veroorzaakt een minimale prikkel die de reactie van het lichaam tegen de ziekte stimuleert. Het lijkt voor vele mensen eenvoudig in al z’n eenvoud, al strookt het principe “hoe dunner, hoe sterker”, niet met de vele onderzoeken door de geneeskundige industrie. Bovendien bevat het “geneesmiddel” vaak geen enkele molecule meer van de werkzame stof! De productie van een homeopathisch middel gaat namelijk als volgt: als de werkzame stof oplosbaar is, wordt 1 ml van die stof verdund met 9 of 99 ml water en/of alcohol. Na schudden wordt een deel ervan volgens dezelfde verhouding verdund, en dit gaat door tot de gewenste verhouding bereikt is. Verdunningen van 1 ml in 9 ml water en/of alcohol worden in de homeopathie aangeduid met het Romeinse cijfer X (dus X = 1/10, 3 X = 1/1000, enz…). Analoog worden verdunningen van één op honderd aangeduid met C. De meeste homeopathische geneesmiddelen kennen een verdunning tussen 6 X (1/ 106) en 30 X (1/ 1030), alhoewel er ook vele producten bestaan van 30 C (dus een verdunning van 1/1060 !).

Er moet een grens zijn aan het aantal verdunningen, want een molecule is de kleinste ondeelbare hoeveelheid van een stof. Deze grens wordt bepaald door het getal van Avogadro, en komt overeen met een verdunning van 12 C of 24 X. Voorbij deze grens wordt de kans dat er nog een werkzame molecule aanwezig is heel klein. Een verdunning van 30 X is scheikundig dus belachelijk. Er zal geen enkele molecule van de werkzame stof meer aanwezig zijn! En als je 1 molecule van een werkzame stof volgens een verdunning van 30 C wil oplossen in water, dan heb je 1060 moleculen water nodig, of m.a.w. een zwembad dat meer dan 30 miljard keer de omvang van de aarde heeft! Toch schrijven de homeopaten zonder probleem zo’n enorme verdunningen voor (en laten uiteraard de patiënt meer betalen voor z’n flesje water, dan de marktprijs van het water).

[Lees verder...]

Homeopatisch kraantjeswater

2011-02-11T16:28:00.000+01:00

Maar de homeopaten bestrijden ook niet dat in zo’n enorme verdunningen geen enkele werkzame molecule meer aanwezig is. De tovertruc zit hem in het schudden van het mengsel. Daardoor wordt de aanwezigheid van de werkzame stof in het “geheugen” van het water ingeprent. De werkzame molecule verdwijnt uiteindelijk, maar blijft onrechtstreeks aanwezig in het “geheugen” van het water, dat dit door schudden opnieuw kan doorgeven aan nieuwe watermoleculen, die op die manier ook in hun geheugen de werkzame stof ingeprent krijgen. Wat we onder het geheugen van water moeten verstaan is niet duidelijk, ook niet voor homeopaten. De wetten van de fysica en chemie wijzen er tot op heden op dat zo’n overdracht niet mogelijk is. Bovendien rijzen er heel wat vragen bij die veronderstelling.

Hoe kan ons lichaam dit geheugen registreren? En dan hebben we het in de bereidingswijze van homeopathische middelen nog niet eens gehad over de onzuiverheden die voorkomen, zelfs in de meest hygiënische omstandigheden. Het water zal volgens die denkwijze dus ook informatie van die onzuiverheden bevatten, en niet enkel van de werkzame stof. En de watermoleculen zijn toch ooit al met vele verschillende stoffen in aanraking gekomen? Moet het geheugen van het water dan niet de informatie van al deze verschillende stoffen bevatten? Als je die lijn doortrekt, dan bevat al het water alle informatie van zowat alle stoffen, dus waarom speciaal een homeopathisch middel kopen als gewoon kraantjeswater toch de informatie bevat van alle (en dus ook van de werkzame stoffen) bevat? Met de vele ontelbare krachten in het water zou je je afvragen waarom ons kraantjeswater niet alle kleuren van de regenboog uitslaat.

[Lees verder...]

Het geheugen van water

2011-02-11T16:25:00.000+01:00

De verklaring die de homeopaten geven is dat de effecten elkaar opheffen, en dat enkel de “uitverkoren” werkzame stof in het geheugen van het water aanwezig blijft. Hoe een watermolecule kan weten dat die ene stof de Heilzame Genezer is, en al de andere duizenden stoffen maar onzuiverheden zijn is uiteraard onduidelijk. En dat dit dan zou leiden tot producten die geschikt zijn om bepaalde ziektes te genezen…

In dit verhaal herkennen we duidelijk een eigenschap van pathological science volgens Langmuir: elke kritiek wordt met een ad hoc oplossing beantwoord. De wetenschap stelt dat er door de enorme verdunning geen enkele werkzame molecule meer kan aanwezig zijn. De homeopathische wereld verzint als oplossing op dit probleem het geheugen van water. Deze “oplossing” is nergens op gebaseerd. Niks wees (of wijst) op het bestaan van een geheugen bij water. Toch beantwoorden de homeopaten op deze manier de kritiek van wetenschappers. Elke andere kritiek op het geheugen van water, wordt op dezelfde manier weerlegd. Men stelt bvb. dat enkel de werkzame stof in het geheugen blijft, maar men blijft het antwoord schuldig waarom dit zo zou zijn. In de enorme verdunning is nog een kenmerk van pathological science te herkennen: de oorzaak van het effect (bvb. de werkzame molecule die de ziekte geneest) is nauwelijks te detecteren, of zelfs gewoon niet meer aanwezig. Het wordt moeilijk om op die manier het verband tussen het middel, en de genezing vast te stellen.
Logica in de homeopatenwereld is soms ver te zoeken. Zo beweert men dat hun middelen geen bijwerkingen hebben, en dus totaal onschadelijk zijn. Dus zouden we volgens deze logica meerdere homeopathische middelen tegelijk mogen nemen. Maar niet volgens de homeopaten, want het mengen van homeopathische producten is dan weer gevaarlijk volgens hen. Waarom, en wat de risico’s zijn, daar blijft men vaag over. Nochtans brengt de homeopathische industrie vele geneesmiddelen op de markt die bestaan uit een mengsel van vele verschillende stoffen. Aan contradictie geen gebrek, zolang er maar geld in het laatje komt.

[Lees verder...]

Verklaringen voor het succes van homeopathie

2011-02-11T16:22:00.001+01:00

Ondanks de vele en glasheldere argumenten tegen homeopathie, zijn vele mensen overtuigd van de werking ervan. Ook homeopaten baseren zich steeds op “uit ervaring weten we dat het werkt.” Zorgt de homeopathische geneeskunde voor een therapeutisch effect? Worden de patiënten beter na een bezoekje aan de homeopaat? Ongeveer 60 % van de Nederlanders verklaart zich volgens een studie uit 1995 tevreden over een homeopathische behandeling. Voor de klassieke geneeskunde was dit 70 %.

Een belangrijke factor waarom vele mensen “geloven” in de werking van homeopathie zijn anekdotes. Vaak verschijnt in sommige media wonderlijke berichten in de stijl van “de klassieke geneeskunde had de patiënt al lang opgegeven, maar dankzij de homeopathie is hij weer helemaal de oude.” Iedereen kent ook wel iemand in z’n omgeving die een positieve ervaring heeft met homeopathische middelen. Nochtans hebben anekdotes weinig tot geen wetenschappelijke waarde, al is het maar dat ook handopleggers, duiveluitdrijvers, gebedsgenezers, … ermee komen aanzetten.

De geschiedenis leert ons heel wat. Zoals reeds vermeld deden artsen in de 18de en 19de eeuw vaak een beroep op aderlatingen. Zo werden er in 1824 maar liefst 33 miljoen bloedzuigers in Frankrijk geïmporteerd. Hadden de artsen het zo slecht voor met hun patiënten? Wisten ze dat aderlatingen zinloos waren? Nee, ze hadden gewoon de indruk dat het hielp. Een paar gevallen waarbij de patiënt, na een aderlating, vanzelf genas, volstonden om aan de dokter, de patiënten en z’n omgeving de indruk te geven dat het dankzij aderlating was dat de ziekte verdwenen was. Echter, alleen een gecontroleerd onderzoek van een groot aantal proefpersonen kan uitmaken of iets helpt of niet. En tot op heden hebben alle grondige studies op proefpersonen die homeopathie toegediend kregen hetzelfde resultaat: homeopathie helpt niet.

[Lees verder...]

Het placebo-effect

2011-02-11T16:15:00.001+01:00

Hoe ontstaan de vele anekdotes waarbij mensen genezen “dankzij” homeopathie? Wel, eerst en vooral genezen de meest voorkomende ziektes vanzelf. Meer dan 80% van de patiënten die een dokter bezoeken, genezen na verloop van tijd vanzelf door het immuniteitssysteem van het lichaam. Maar ook patiënten met zwaardere of zelfs ongeneeslijke ziektes vinden soms hun heil bij de homeopaat. Er zijn namelijk heel wat ziektes die een cyclisch verloop kennen. Bij bijvoorbeeld artritis, multiple sclerose, bepaalde allergieën,… worden de slechte periodes vaak afgewisseld met betere periodes. Als in die gevallen de patiënt eens een alternatieve geneeskunde uitprobeert, en zich beter voelt of geneest, dan wordt vaak nogal snel de relatie tussen beide gelegd, ook al zou de patiënt zich beter gevoeld hebben, of genezen zijn zonder homeopathisch middel.

En dan is er nog het placebo-effect. Dit effect werd uitgebreid onderzocht in de klassieke geneeskunde. De patiënt dénkt dat hij een geneesmiddel krijgt met een werkzame stof, maar in werkelijkheid krijgt hij een middel zonder werkzame bestanddelen. Door de subjectieve verwachting van de patiënt dat het geneesmiddel werkt, kan hij zich beter gaan voelen, of genezen. Belangrijk is hierbij op te merken dat het niet altijd om inbeelding gaat. Vaak veroorzaakt de positieve verwachting ook werkelijk objectieve veranderingen in het lichaam. Er zit waarheid in het spreekwoord “geloof doet wonderen”.

Daarom zal bij een test van een nieuw geneesmiddel er steeds een controlegroep aanwezig zijn die een placebo krijgt i.p.v. het geneesmiddel. Vaak worden beide groepen beter. Het nieuwe geneesmiddel wordt dan pas als effectief beschouwd als het significant beter presteert dan het placebo in de controlegroep. Belangrijk is dat de test dubbelblind gebeurt: niet alleen de patiënt, maar ook de arts die het middel toedient weet niet of het een testmedicijn, of een placebo is. De arts zou namelijk onbewust zijn verwachtingen kunnen overdragen op de patiënt, en zo zijn toestand beïnvloeden.

[Lees verder...]

De psychologie

2011-02-11T16:12:00.000+01:00

Het lijkt er sterk op dat vele genezingen door homeopathie toe te wijzen zijn aan het placebo-effect. Uit een Nederlands onderzoek blijkt dat een bezoek aan een homeopaat gemiddeld 35 minuten in beslag neemt, in tegenstelling tot slecht 15 minuten bij een normale dokter. De patiënt ondergaat bij een homeopaat een ware ondervraging, met bijvoorbeeld vragen over wat de patiënt droomt, waar hij bang voor is, hoe z’n relatie is met de partner,… Dit in tegenstelling tot een klassieke dokter die enkel vragen zal stellen die relevant zijn voor de klachten van de patiënt. Door de uitvoerige bevraging krijgt de patiënt de indruk dat de homeopaat écht op zoek gaat naar de oorzaak, z’n tijd neemt om een oplossing te zoeken, en de behandeling volledig afstemt op zijn hele persoon. Dit schept hoop en verwachting, en kan een via het placebo-effect verklaren waarom de zieke zich beter voelt.

Daarbij komt nog dat vaak symptomen een psychische oorzaak kennen. Een goed gesprek met iemand die beweert u te begrijpen, u volkomen gelijk heeft, én een wonderbaarlijke oplossing kent en voorschrijft, kan wonderen doen voor de zieke. Dit in tegenstelling tot een klassieke arts. Die zal eerlijk aan de patiënt vertellen dat er lichamelijk niets mis is, dat de problemen geestelijk zijn. Maar het is niet gemakkelijk voor een mens om te aanvaarden dat hij geestelijke problemen heeft. De patiënt voelt zich misbegrepen, is ontgoocheld dat er niets mis is, en zelfs beledigd als hij doorverwezen wordt naar een psychiater. Psychosomatische oorzaken worden door de huidige maatschappij ook moeilijker aanvaard. Iedereen zal van zichzelf aanvaarden dat een virus of een bacterie hem ziek maakt. Maar wie durft aan z’n collega’s (én aan zichzelf) vertellen dat de lichamelijke klachten het gevolg zijn van stress, of relatieproblemen, of andere geestelijke oorzaken kent? Een dokter die de waarheid zegt, en eventueel doorverwijst naar een psychiater, zal vaak als incompetent bestempeld worden. Als de patiënt dan uiteindelijk bij een homeopaat terechtkomt, die erkent dat er werkelijk iets met hem aan de hand is, uitgebreid naar hem luistert, en uiteindelijk een therapie voorschrijft, voelt de patiënt zich begrepen. Hij kan troost putten uit de aandacht die hij krijgt, vooral omdat bij een homeopaat het subjectieve aan bod komt. Daardoor kan het placebo-effect ten volle in werking treden, en het resultaat is dat de patiënt zich beter voelt. Echter, de homeopathische benadering van het psychosomatische heeft ook z’n nadelen: de patiënt wordt bevestigd in z’n ziek zijn, terwijl de psychische oorsprong van de klachten ongemoeid wordt gelaten. De patiënt voelt zich op korte termijn misschien wel beter, maar op langere termijn treedt het probleem terug op de voorgrond.

[Lees verder...]

Genezen volgens de natuur

2011-02-11T16:11:00.000+01:00

Dit placebo-effect geldt, zoals reeds gezegd, niet enkel voor psychosomatische ziektes. Ook lichamelijke ziekten kunnen beïnvloed worden door geestelijke of subjectieve factoren (denk bvb. aan angst of depressies die lichamelijke gevolgen kunnen veroorzaken). Bovendien kunnen ze – ook als ze geen lichamelijk effect hebben – het gevoel van ziek zijn en de mate waarin pijn wordt ervaren, beïnvloeden. Dit alles kan de indruk geven dat men aan de beterhand is.

Homeopathische geneesheren laten maar al te graag hun patiënten geloven dat hun geneeskunde natuurlijk is, gezonder dan de “klassieke geneeskunde”. Dit “genezen volgens de natuur” spreekt sommige mensen aan. Vandaag de dag is dit zelfs een modeverschijnsel, een soort hype om “natuurlijk” te leven.

Het succes van de homeopathie hangt sterk samen met het geloof erin: iemand die écht gelooft in alternatieve geneeskunde zal liever zijn oordeel over de resultaten van de behandeling wijzigen, dan dat hij z’n “geloof” in de alternatieve geneeskunde moet opgeven. Zeker als die alternatieve therapie veel tijd en geld gekost heeft, want niemand geeft graag toe dat z’n investering nutteloos geweest is. Verder is er ook nog de menselijke eigenschap dat als iemand zich inzet voor ons, we ons verplicht voelen om die persoon een plezier te doen, of om ons toegeeflijker op te stellen. Niemand zegt graag aan de arts dat zijn behandeling totaal nutteloos was, zeker niet als – zoals vaak bij de homeopathie – die dokter veel tijd voor u uitgetrokken heeft om die behandeling op te stellen.

Samengevat kunnen we stellen dat, ook al bevat het geneesmiddel geen enkele werkzame stof, de behandeling via psychische factoren (het gevoel van) de ziekte kan beïnvloeden.

[Lees verder...]

Kruiden- of plantengeneeskunde

2011-02-11T16:10:00.003+01:00

Homeopathie wordt vaak verward met kruiden- of plantengeneeskunde. Beiden worden door velen als natuurlijke geneeskunde beschouwd, ook al omdat de homeopathie zich maar al te graag promoot als een natuurlijke geneeskunde. Echter, in de homeopathie maakt men (in tegenstelling tot de plantengeneeskunde) niet alleen gebruik van plantaardige, maar ook minerale, dierlijke, menselijke, scheikundige en farmaceutische stoffen. Verder is een homeopathisch middel zo sterk verdund dat het geen werkzame stoffen meer bevat, dit in tegenstelling tot de plantengeneeskunde. Daar ligt overigens ook het gevaar van de plantengeneeskunde: de kruidenmengsels kunnen wél schadelijk zijn, vaak omdat deze middelen niet de normale klinische testen hebben ondergaan die noodzakelijk zijn voor klassieke geneesmiddelen.

[Lees verder...]

Op zoek naar erkenning

2011-02-11T16:01:00.000+01:00

Het lijkt duidelijk dat de homeopathische beginselen totaal in strijd zijn met de huidige kennis van de wetenschap. Toch is de homeopathische gemeenschap steeds op zoek naar erkenning van wetenschappers. In “The American Journal of Homeopathy” en andere gelijkgestemde bladen probeert men de homeopathie te verklaren op basis van “klassieke” wetenschap. Met termen zoals bvb. “coherente vibratie” en “bio-elektromagnetische straling, en door bvb. de kwantummechanica en de chaostheorie erbij te sleuren, probeert men een plausibele verklaring te vinden voor bvb. het geheugen van water. Opvallend hierbij is dat de studies in homeopathische bladen door niemand serieus genomen worden, behalve door de homeopaten en hun aanhang zelf. Nochtans zou de ontdekking dat water een geheugen heeft een wetenschappelijke revolutie zijn, die minstens een Nobelprijs zou opleveren. Waarom komen deze studies dan niet voor in “normale” wetenschappelijke vakbladen? We denken hierbij aan Jacques Benveniste die erin slaagde het resultaat van z’n experimenten in het gezaghebbende Nature te publiceren [5], waarin hij ontdekte dat sterk verdunde waterige oplossingen van antilichamen een biologische activiteit bleven vertonen. Als verklaring stelde hij het geheugen van water voorop. Door de publicatie in Nature kreeg zijn onderzoek heel wat mediabelangstelling. Andere wetenschappers herhaalden zijn experimenten, maar bereikten nooit hetzelfde resultaat als Benveniste. Uiteindelijk werd hij door de hoofdredacteur van Nature als een onbetrouwbare wetenschapper bestempeld.

[Lees verder...]

Het bewijs voor homeopathie

2011-02-11T16:00:00.000+01:00

Een ander voorbeeld dateert uit 2003. Een groep farmacologen (o.l.v. Franziska Schmidt) aan de Universiteit van Leipzig [6] beweerden bewijzen te hebben gevonden voor de werkzaamheid van enkele homeopathische oplossingen. De homeopathische verenigingen waren zo enthousiast, dat ze de officiële publicatie van de positieve testresultaten in het tijdschrift Biologische Medizin niet afwachtten, en luidkeels verkondigden dat het bewijs voor homeopathie gevonden was. Sceptici konden al gauw naar voor brengen dat het betreffende onderzoek ernstige tekortkomingen vertoonde en er werd een klacht ingediend bij de decaan van de faculteit waar de resultaten bekomen waren. Toen gebeurde er een hele tijd niets, tot het farmaceutische vakblad Deutsche Apothekerzeitung bekend maakte dat de auteurs hebben toegegeven dat de resultaten van hun studie nietig verklaard moeten worden. Het “bewijs” stierf een stille dood.

Ook op 15 november 2004 werd opnieuw de grote doorbraak aangekondigd door een groots opgezette persconferentie op een congres voor homeopaten in Brussel. De VRT-radio berichtte ’s morgens dat het bewijs dat homeopathie werkte na ruim 200 jaar eindelijk gevonden was. Naarmate de dag vorderde, werd het radiobericht beetje bij beetje kritischer, en kwamen ook sceptici aan het woord. Opvallend was dat niemand de bewijzen gezien had, geen enkele journalist wist welke studie nu eindelijk het bewijs geleverd had. Pas twee weken na de persconferentie werd de studie die het bewijs zou leveren vrijgegeven. Het bleek maar om een verzameling te gaan van een aantal onderzoeksresultaten die al veel eerder bekend en bekritiseerd waren. Ze waren ofwel niet relevant, ofwel dubieus van kwaliteit, of weinig betrouwbaar omdat ze rechtstreeks betaald werden door de homeopathische industrie. Alle onderzoeken met negatieve resultaten voor de homeopathie werden genegeerd. De VRT-redactie verontschuldigde zich wel omdat ze te vlug op de kar van de homeopaten waren gesprongen, maar de “schade” was al gebeurd. Een deel van de mensen werd overtuigd door de homeopathie. Voldoende wetenschappelijke geletterdheid kan mensen wapenen tegen zo’n berichtgeving (zie verder).

[Lees verder...]

De weerlegging

2011-02-11T15:58:00.017+01:00

Zoals reeds vermeld is een grondig dubbelblind onderzoek dat voldoet aan de nodige wetenschappelijke criteria (bvb. voldoende proefpersonen) noodzakelijk. Als zo’n onderzoek positieve resultaten oplevert, dan moet dit resultaat door een onafhankelijke groep kunnen gereproduceerd worden. De homeopathische wereld organiseert vaak dubbelblinde onderzoeken om hun gelijk te halen, maar in de meeste gevallen voldoet het onderzoek ofwel niet aan de nodige kwaliteitseisen, ofwel kan het niet gereproduceerd worden door een onafhankelijk laboratorium. Ondanks het totaal gebrek aan bewijzen blijven homeopaten overtuigd van hun gelijk. Negatieve onderzoeksresultaten worden genegeerd, terwijl positieve resultaten als het ultieme bewijs van de werkzaamheid van homeopathie naar voren worden gedragen. Verder is er ook de invloed van de beslissing tot publicatie. Vaak worden resultaten enkel gepubliceerd als die positief zijn. Doordat een statistische afwijking van 5 % als een significant resultaat wordt beschouwd bij een dubbelblinde test, is er een kans van 1 op 20 dat om het even welke test van een niet-werkzaam product leidt tot een positief resultaat. Met andere woorden, als je maar voldoende testen blijft uitvoeren, dan zal je er altijd wel hebben die tot een positief resultaat leiden. Als je dan enkel de positieve resultaten publiceert…

Reeds vele wetenschappelijk correcte dubbelblinde proeven werden uitgevoerd om de therapeutische werking van homeopathie te onderzoeken. Britse en Zwitserse wetenschappers hebben recent 110 van die dubbelblinde proeven onderzocht [7]. Ze publiceerden hun resultaten in het toonaangevende tijdschrift “The Lancet”. De onderzoekers vonden geen enkel bewijs dat homeopathische middelen en behandelingen beter werken dan een placebo, terwijl klassieke medicijnen wel een significant effect veroorzaakten.

[Lees verder...]

Zoektocht naar bewijzen

2011-02-11T15:25:00.000+01:00

In het commentaar schrijft “The Lancet” dat er geen enkel bewijs is dat homeopathische middelen nut hebben. Er wordt ervoor gepleit de discussie daarover te staken. Ook artsen dienen hun patiënten te vertellen dat ze tijd verdoen door homeopathische middelen in te nemen. Aan de andere kant vindt “The Lancet” dat reguliere artsen meer contact met hun patiënten moeten zoeken, in plaats van alleen medicijnen voor te schrijven.
Aanhangers van de homeopathie trekken de resultaten van dubbelblinde en andere objectiefwetenschappelijke onderzoeksmethoden in twijfel omdat dit soort onderzoek in de homeopathie niet mogelijk zou zijn; de homeopathische methode behandelt niet het symptoom, maar de patiënt als geheel waarbij het middel specifiek op een patiënt afgestemd wordt. Opvallend is dat middelen die “over de toonbank” worden verkocht in apotheken en drogisterijen puur verkocht worden op indicatie voor klinische klachten, en dus niet op de persoon afgestemd zijn. Merken we hier opnieuw een typische ad hoc oplossing, kenmerkend voor pseudo-wetenschappen?

Het systematisch van de hand wijzen van verklaringen steunend op de bekende wetenschap is volgens Langmuir een typisch verschijnsel van pathological science. De verklaringen die de homeopathie naar voren schuift zijn telkens in tegenspraak met de reeds aanvaarde theorieën. De homeopathie probeert wel op een wetenschappelijke methode z’n gelijk te halen, maar als puntje bij paaltje komt, zijn de door hun uitgevoerde proeven wetenschappelijk niets waard. Ze weigeren elke wetenschappelijke verklaring (bvb. het placebo-effect) te overwegen als het hun zaak, hun “geloof” kan schaden.

[Lees verder...]

Homeopathie in de klas

2011-02-11T15:15:00.000+01:00

De pseudo-wetenschap homeopathie kan perfect behandeld worden in een klas in bvb. bij 15-18 jarigen. Het verhaal dat hierboven verteld wordt kan in grote lijnen gevolgd worden in de les. Niets van wat hierboven beschreven wordt is te ingewikkeld, of te complex om te worden begrepen door de leerlingen. Bovendien spreekt het thema alternatieve geneeskunde de leerlingen vaak aan, omdat het iets is waar ze zeker al mee in contact gekomen zijn via familie of vrienden. Ook het “natuurlijke” aspect dat alternatieve geneeskunde probeert te promoten spreekt vaak aan. In een les worden best ook andere vormen van alternatieve geneeskunde zoals bvb. acupunctuur en kruidengeneeskunde (kort) besproken. Het is noodzakelijk om het verschil tussen de verschillende vormen van alternatieve geneeskunde te begrijpen, want vaak worden ze in door elkaar gehaald.
Het is nuttig om te starten met een stand van zaken van de “medische wetenschap” 2 eeuwen geleden, en hoe dit een ideale voedingsbodem vormde voor het ontstaan van de homeopathie. Geschiedenis herhaalt zichzelf, ook in de wetenschappen. Door het ontstaan van de homeopathie te kaderen, kunnen foutieve ideeën en dubieuze ontdekkingen beter herkend worden. De historische studie van de relatie tussen een nieuwe stroming of ontdekking en maatschappij kan heel wat leren omtrent hedendaagse knelpunten.

[Lees verder...]

De wetenschappelijke aanpak

2011-02-11T15:10:00.000+01:00

Uit het ontstaan van de homeopathie, uit de pogingen van de homeopathie om zichzelf te bewijzen, en uit de aanpak via dubbelblinde onderzoeken leren de leerlingen veel over hoe wetenschap correct wordt bedreven, hoe nauwkeurig te werk moet gegaan worden om geldige besluiten te trekken. Het verhaal over homeopathie wijst op het belang van een gedegen algemene wetenschappelijke kennis van leerlingen. Een voldoende wetenschappelijke geletterdheid kan ervoor zorgen dat ze inzien hoe absurd de enorme verdunningen zijn die de homeopaten toepassen, maar ook bijvoorbeeld hoe slecht de vergelijking met vaccins doorstaan wordt, of hoe het similiaprincipe op niets gebaseerd is.

Hoewel een stevige wetenschappelijke geletterdheid het beste wapen is tegen de pseudo-wetenschappen, is het vreemd dat de homeopathie de meeste aanhangers telt bij het hoger opgeleide gedeelte van de bevolking [4]. Dit is voor een deel te verklaren omdat ze niet volledig begrijpen waarop homeopathie steunt, wat de basisbeginselen zijn. Alleen daarom al is een les over homeopathie nuttig, want vele aanhangers doorgronden onvoldoende de beginselen van deze alternatieve geneeskunde. Correcte niet-gekleurde informatie over homeopathie geven aan leerlingen vormt een noodzakelijk tegengewicht voor de promotiemachine van de homeopathische industrie. Zeker in deze tijd waar homeopathie meer en meer aanvaard wordt door de maatschappij, (zelfs in die mate dat christelijke, liberale, onafhankelijke en socialistische ziekenfondsen voorzien in de terugbetaling van homeopathische geneesmiddelen) is voldoende wetenschappelijke geletterdheid via het onderwijs onontbeerlijk om een dam op te werpen tegen een mogelijke doorbraak van homeopathie in de toekomstige samenleving.

[Lees verder...]

De taak van elke leerkracht

2011-02-11T15:05:00.000+01:00

Een leerkracht heeft natuurlijk als taak om “zijn” vak te leren aan de leerlingen. Maar de meeste leerkrachten beseffen heel goed dat een leerling veel meer moet leren op school dan enkel de vakkennis van de verschillende vakken. Persoonlijk vind ik het heel belangrijk dat een kind tijdens de schoolperiode kritisch leert zijn, een eigen mening ontwikkelt, en niet alles zomaar aanvaardt wat hem verteld wordt. Een les over homeopathie kadert perfect in die doelstelling. Het feit dat alternatieve geneeskunde niet in het leerplan staat mag niet als excuus gebruikt worden om het onderwerp links te laten liggen.

De leerlingen leren bij een les over homeopathie hoe een pseudo-wetenschap ondanks alle absurditeiten er toch in slaagt een deel van de bevolking te overtuigen. Ze leren dat het bijgevolg noodzakelijk is om kritisch te zijn. Een mooi voorbeeld is de berichtgeving op de VRT-radio over hét bewijs van homeopathie zoals eerder besproken werd. Het leert de leerlingen dat ook journalisten fouten maken, en dat ze niet zomaar alles mogen geloven wat hen op radio of tv verteld wordt. Wetenschappelijke geletterdheid, en kennis over wat homeopathie precies inhoudt, wapent de leerlingen tegen zo’n misleidende berichtgeving. De leerlingen leren dat ze zelf moeten nadenken bij wat hen verteld wordt, en niet zomaar alles mogen aanvaarden. Om tegenover anderen bvb. een nieuwsbericht als absurd af te doen, is het noodzakelijk om voldoende sterk in de schoenen te staat, en voldoende overtuigd is van zijn eigen gelijk, en dat kan enkel als die persoon voldoende argumenten heeft, en dus een voldoende basiskennis heeft van de wetenschappen. Eén les over homeopathie zal natuurlijk een leerling niet onmiddellijk omvormen naar een kritisch zelfdenkend persoon. Maar het is maar doordat vele leerkrachten de leerlingen voldoende aansporen om kritisch te zijn (via bvb. zo’n lessen) dat ze zich voldoende kunnen ontwikkelen.

[Lees verder...]

Homeopathie, een pseudo-wetenschap

2011-02-11T15:02:00.002+01:00

Vaak blijven journalisten neutraal als ze over bvb. homeopathie berichten, en laten ze in het midden of homeopathie werkt of niet. Er zullen zeker ook leerkrachten zijn die – met de beste bedoelingen – geen standpunt innemen en neutraal blijven, en zich beperken tot het zeggen dat er tot op heden nog geen bewijs geleverd is over homeopathie. Dit is naar mijn mening een verkeerde aanpak. Een wetenschapsleerkracht heeft de plicht om te wijzen op het “bedrog” en de absurditeiten van de homeopathie, en dient een standpunt in te nemen tegen deze pseudo-wetenschap. Er is nu eenmaal niets mis met de waarheid te vertellen over de basisbeginselen en de vele onderzoeken over homeopathie. De leerkracht mag dit echter niet doen vanuit het standpunt “ik geloof er niet in”, maar moet dit doen vanuit het standpunt “het is niet wetenschappelijk bewezen”. De leerkracht doet er goed aan om te benadrukken dat àls ooit het bewijs wetenschappelijk geleverd zou worden, hij wel overtuigd zal zijn van de werking van homeopathie, maar dat met alles wat we nu weten de kans klein is dat dit ooit bewezen zal worden.

Ondanks het feit dat de homeopathie vol staat van contradicties en absurditeiten, en dat er na 200 jaar nog steeds geen bewijs van de werkzaamheid ervan is gevonden, zal deze pseudo-wetenschap allicht nog lange tijd blijven bestaan. Het grote probleem is dat ze geen wetenschappelijke methode hanteert, maar zich baseert op wetenschappelijk nietszeggende ervaringen, en wetenschappelijk waardeloze experimenten. De homeopathie is een dogma, een geloof, dat tot de verbeelding van velen spreekt, maar zoals aangetoond werd, allicht nooit bewezen kan worden. Homeopaten hebben ook geen bewijzen nodig, ze weten dat het werkt, en dat is voldoende….